जाडो आयो, यसले धेरै रोगहरू ल्याइरहेको छ। जताततै चिसो हावा चलिरहेको छ, त्यसैले यदि तपाईं कामको लागि घरबाट निस्कनुभयो भने, तपाईंले चिसो लहरबाट बच्नुपर्छ। जाडोको समयमा चिसो लहर तपाईंको स्वास्थ्यको लागि हानिकारक हुन सक्छ। जाडो मौसममा आउने चिसोले तपाईंको स्वास्थ्यलाई हानि पुर्याउन सक्छ। यसबाट बच्न तपाईंले सावधानी अपनाउनु पर्छ, नत्र तपाईं धेरै रोगहरूको शिकार हुन सक्नुहुन्छ। सामान्यतया, मानिसहरू जाडो मौसममा घरबाट बाहिर निस्कन चाहँदैनन्, तर नचाहेर पनि, यदि उनीहरू बिहान सबेरै अफिस जान घरबाट बाहिर निस्कनु पर्छ भने, यसले तपाईंलाई चिसो लहरको जोखिममा पार्न सक्छ। जाडो मौसममा हावा चिसो हुँदा शीतलहर आउँछ। यो तब हुन्छ जब कुनै क्षेत्रको औसत तापक्रम धेरै कम हुन्छ। चिसो लहरले मानिसहरूको स्वास्थ्यका साथै अन्य धेरै कुराहरूमा असर गर्छ।
देशभर चिसो बढ्दै गएको छ । काठमाडौँ उपत्यकामा लगातार बाक्लो हुस्सु र चिस्यानले दैनिक जीवन नै कठ्याङ्ग्रिएको छ भने हिमाल, पहाड र तराईका अधिकांश जिल्लामा तापक्रम उल्लेख्य रूपले घटेको छ । मौसमविद्हरूले आगामी दिनमा अझै कडा जाडो पर्ने र चिसो प्रभाव झनै गहिरिने संकेत गरेका छन् ।
यस्तो बेला नागरिक स्वास्थ्य सर्वोपरी प्राथमिकता बन्नुपर्ने हो, तर हाम्रो समाज र राज्य दुवैको तयारी तथा पूर्वसावधानीको अवस्था उत्तिकै कमजोर देखिन्छ । हरेक वर्षजस्तै यसपटक पनि स्वास्थ्य सुरक्षा, न्यानो बसोबास, आश्रय, संक्रमण रोकथाम र जोखिम समूहको संरक्षणप्रति पर्याप्त ध्यान दिनुपर्ने बेला आएको छ ।
लगातार दुई दिनदेखि हुस्सु र कुहिरो लागेसँगै तराई मधेस का जिल्लाको जनजीवन प्रभावित भएको छ ।केहि दिन देखि निरन्तर हुस्सु लागेपछि सर्वसाधारण चिसोबाट प्रभावित भएका हुन् । तराईका विभिन्न जिल्लामा शीतलहरको कारण स्याँठ चल्दा घर बाहिर निस्किने सर्वसाधारणको सङ्ख्या थोरै मात्र देखिएको छ । चिसो बढेसँगै ज्येष्ठ नागरिक, बालबालिकाहरु बढी प्रभावित भएका छन् । हरेक वर्ष बढ्दै गएको वातावरणीय प्रदूषण र त्यसबाट उत्पन्न हुने मौसमको बदलावका कारण तराई भेगमा शीतलहरका कारण जनजीवन कष्टकर हुने गर्छ । जसले गर्दा तराईका नागरिकहरुको स्वास्थ्यमा ठूलो असर पार्न सक्छ ।तराईका विभिन्न भागमा विशेषगरी पुस र माघमा आकाशलाई दिनभरि नै कुहिरोले ढाक्ने र घाम नलाग्ने हुँदा आकाशबाट अत्यन्त चिसो शीत खस्छ । यसरी चिसो बतास (हावा) चल्ने अवस्थालाई शीतलहरको प्राकृतिक प्रकोप भनिन्छ । दिनप्रतिदिन चिसो बढ्दै जाँदा तापक्रम घट्दो क्रममा छ। चिसोयाममा शीतलहर र हिमपात हुन्छ, जसले गर्दा बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक, गर्भवती, सुत्केरी र दीर्घरोगी बढी जोखिममा रहन्छन्।
प्रभावित क्षेत्रमा बिहानदेखि बेलुकासम्म हप्तौँ वायुमण्डलको तल्लो सतहलाई बाक्लो हुस्सुले ढाक्नाले घाम नलाग्ने हुँदा तापक्रम ह्वात्तै तल झर्ने हुनाले चिसो बढी हुन्छ । शीतलहर सामान्यतया विशेष मौसम प्रणालीको परिणामका रूपमा देखापर्दा तापक्रम धेरै तल झर्ने अवस्था उत्पन्न हुन्छ । शीतलहरको अवधिमा तापमान सामान्यभन्दा धेरै कम हुन्छ । जसकारण दैनिक जीवनमा विभिन्न समस्या र असुविधा उत्पन्न हुनसक्छ ।
देशभर चिसो बढ्दै गएको छ । काठमाडौँ उपत्यकामा लगातार बाक्लो हुस्सु र चिस्यानले दैनिक जीवन नै कठ्याङ्ग्रिएको छ भने हिमाल, पहाड र तराईका अधिकांश जिल्लामा तापक्रम उल्लेख्य रूपले घटेको छ । मौसमविद्हरूले आगामी दिनमा अझै कडा जाडो पर्ने र चिसो प्रभाव झनै गहिरिने संकेत गरेका छन् ।
यस्तो बेला नागरिक स्वास्थ्य सर्वोपरी प्राथमिकता बन्नुपर्ने हो, तर हाम्रो समाज र राज्य दुवैको तयारी तथा पूर्वसावधानीको अवस्था उत्तिकै कमजोर देखिन्छ । हरेक वर्षजस्तै यसपटक पनि स्वास्थ्य सुरक्षा, न्यानो बसोबास, आश्रय, संक्रमण रोकथाम र जोखिम समूहको संरक्षणप्रति पर्याप्त ध्यान दिनुपर्ने बेला आएको छ ।
जाडो मौसम आफैँमा चुनौतीपूर्ण हुन्छ । तापक्रम घटेसँगै सर्दी, खोकी, रुघाखोकी, दम, जोर्नी दुखाइ, चिसो एलर्जी, दमा, निमोनिया, इन्फ्लुएन्जा र स्वासप्रश्वाससम्बन्धी रोगहरू बढ्ने गर्छन् । वृद्धवृद्धा, बालबालिका, गर्भवती, दीर्घरोगी र कमजोर प्रतिरोधात्मक क्षमता भएका व्यक्तिहरूका लागि त यो मौसम अरूभन्दा घातक हुन सक्छ । तर यिनै जोखिम समूहका मानिसहरू नै धेरैजसो अवस्थामा राज्यको सहायताबाट टाढा र समाजको ध्यानबाहिर परिरहेका हुन्छन् । सहरका चौराहामा, फोहोर थुप्रिएका कुना–काप्चामा, पुलमुनी रात बिताउने नागरिकहरू जाडोयाममा कति जोखिममा हुन्छन् भन्ने कुरा वर्षैपिच्छे देखिइरहेकै तथ्य हो ।
जाडोका कारण हुने समस्या प्राकृतिक भए पनि जोगिन सकिने, व्यवस्थापन गर्न सकिने र नीतिगत तथा सामाजिक पहलले न्यूनीकरण गर्न सकिने खालका छन् । तर दुर्भाग्य, सरकारका सामाजिक सुरक्षा कार्यक्रमहरू जाडोयामसँग समायोजन हुने गरी समयमै सक्रिय हुन नसक्ने कमजोरी दोहोरिरहन्छ । स्थानीय तहहरूमा बजेट अभाव, प्राथमिकताको अस्पष्टता र कार्यान्वयन क्षमताको अभाव देखिन्छ । संघीय, प्रदेश र स्थानीय सरकारबीच समन्वय कमजोर हुँदा जाडोबाट बढी प्रभावित समूहले राहत र संरक्षण कार्यक्रम समयमै पाउँदैनन् । यसले जाडोयामलाई केवल प्राकृतिक चुनौती मात्र होइन, नीतिगत कमजोरीको संकुचित प्रतिविम्ब पनि बनाइदिएको छ ।
देशका विभिन्न अस्पताल र स्वास्थ्य संस्थाहरूले जाडोसँगै इन्फ्लुएन्जा र स्वासप्रश्वाससम्बन्धी रोगका बिरामी बढ्न थालेको जानकारी दिइरहेका छन् । अस्पतालका आकस्मिक कक्षमा बालबालिकाको निमोनिया, दम र भाइरल संक्रमणका केस बढ्दै छन् । तर स्वास्थ्य मन्त्रालय र सम्बन्धित निकायहरूको चेतनामूलक अभियान पर्याप्त रूपमा जनस्तरमा पुगेको छैन । विद्यालयहरूमा स्वास्थ्य शिक्षा, सार्वजनिक स्थानमा शुद्धता र स्वच्छताबारे सूचना, मास्क र हातको स्वच्छतामा जोड दिने कार्यक्रम अझ सक्रिय हुनुपर्थ्यो । चिसो मौसममा शारीरिक कमजोरी, पोषणको कमी र पानी सेवन न्यून हुने समस्या पनि स्वास्थ्य जोखिम बढाउने मुख्य कारण हुन् । तसर्थ, चेतनामूलक पहल यतिबेला कुनै पनि अन्य समयभन्दा बढी महत्वपूर्ण छ ।
समाजले पनि आफ्नो भूमिकालाई गम्भीरतापूर्वक लिनुपर्छ । हाम्रा बस्ती, टोल र समुदायमा रहन आएका मजदूर, श्रमिक र सडकमानवका जीवन सीमाहरू जाडोयाममा झनै जटिल हुन्छन् । न्यानो कपडा, ब्लाङ्केट, जुत्ता–मोजा नपाएर रात बिताउनुपरेका व्यक्तिहरूको अवस्था हामीले देख्दैनौं वा देखे पनि बेवास्ता गर्छौं । समुदायमा सानो–सानो सहयोग अभियानले ठूलो प्रभाव पार्न सक्छ—न्यानो पोसाक वितरण, अस्थायी आश्रयस्थल सञ्चालन, कमजोर वर्गलाई तातो भोजन उपलब्ध गराउने जस्ता कार्यहरूले बचाउन सकिने जीवन धेरै हुन्छन् । यस्तो सामाजिक उत्तरदायित्वलाई परोपकारको रूपमा होइन, समुदायको नैतिक कर्तव्यका रूपमा बुझिनुपर्ने हो ।
व्यक्तिगत स्तरमा पनि सावधानी अपनाउनु महत्त्वपूर्ण छ । न्यानो कपडा लगाउने, शरीरलाई तातो राख्ने, घर–घराबाट चिस्यान हटाउने, तातोपानी पिउने, पोषणयुक्त आहार खाने, धुम्रपानबाट टाढा रहने, बिहानको कडा चिसोमा अनावश्यक हिँडडुल नगर्ने व्यवहारले स्वास्थ्य जोखिम धेरै कम गर्न सक्छ । सासप्रश्वाससम्बन्धी समस्या भएका व्यक्तिहरूले चिकित्सकले सुझाव दिएको समयमा औषधि चलाउनु, अचानक तापक्रम घट्ने बेलामा बाहिर निस्कँदा विशेष ध्यान दिनु र लक्षण देखिनासाथ स्वास्थ्य संस्था जानु अत्यावश्यक छ ।
डिसेम्बर र जनवरी महिनामा प्रत्येक वर्ष शीतलहर आउँछ, र कहिलेकाहीँ नोभेम्बरदेखि फेब्रुअरीसम्म लामो शीतलहर आउँछ। यी शीतलहरहरूले प्रतिकूल स्वास्थ्य प्रभावहरू निम्त्याउन सक्छन्, जसमा कहिलेकाहीं मृत्यु पनि समावेश छ। शीतलहरको नकारात्मक प्रभाव विशेष गरी वृद्धवृद्धा र ५ वर्ष मुनिका बालबालिकाहरूमा गम्भीर हुन्छ। यसबाहेक, अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरू, घरबारविहीन व्यक्तिहरू, दीर्घकालीन रोगहरू भएकाहरू र खुला ठाउँमा सञ्चालन गर्ने साना व्यवसायहरूले शीतलहरको समयमा विशेष सावधानी अपनाउनुपर्छ। शीतलहर र शीतलहरको समयमा घरहरूमा भित्री हिटर र फायरप्लेसहरू प्रयोग गर्नाले पनि कार्बन मोनोअक्साइड विषाक्तताको जोखिम बढाउन सक्छ। शीतलहर, वर्षा र कुहिरो देशका विभिन्न भागहरूलाई असर गर्ने प्रमुख मौसम-सम्बन्धित खतराहरूको रूपमा देखा परेका छन्। विश्व मौसम विज्ञान संगठनका अनुसार, विश्वव्यापी तापक्रम मौसम अनुसार उल्लेखनीय रूपमा भिन्न हुन्छ, जसले वातावरण, स्वास्थ्य, कृषि, पशुधन, जीविकोपार्जन, सामाजिक-आर्थिक र अन्य सम्बन्धित क्षेत्रहरूमा प्रतिकूल असर पार्छ। आजकल, जाडो मौसममा शीतलहरका कारण धेरै स्वास्थ्य सम्बन्धी समस्याहरू उत्पन्न हुन सक्छन्।
यदि यी समस्याहरूलाई पहिले नै रोकथाम गरियो भने, यो प्राकृतिक प्रकोपलाई पार लगाउन सकिन्छ। जाडोमा चिसो लहरको समयमा जनताको लागि सल्लाह: स्थानीय मौसम पूर्वानुमानको लागि रेडियो, टिभी र पत्रपत्रिका जस्ता सबै मिडिया आउटलेटहरू पालना गर्नुहोस्। पर्याप्त न्यानो लुगा लगाउनुहोस्। नियमित रूपमा न्यानो पेय पदार्थ पिउनुहोस्। चिसो लहरको समयमा विभिन्न रोगहरूको जोखिम बढ्छ। यदि तपाईंलाई फ्लू, चिसो, खोकी र फ्लूको लक्षणहरू अनुभव हुन्छन् भने, डाक्टरसँग परामर्श गर्नुहोस्। यदि तपाईंलाई हाइपोथर्मियाको लक्षणहरू जस्तै सामान्य भन्दा कम शरीरको तापक्रम, लगातार काम्ने, स्मरणशक्ति गुम्ने, बेहोस हुने वा कोमा, र अस्पष्ट बोली अनुभव हुन्छ भने, डाक्टरसँग परामर्श गर्नुहोस् र उपचार खोज्नुहोस्। चिसो लहरको समयमा के गर्ने: पन्जा, टोपी, मफलर र जुत्ता जस्ता पर्याप्त न्यानो लुगा लगाउनुहोस्। चिसो लहरको समयमा टाइट-फिटिंग कपडाहरूबाट बच्नुहोस्; यसले रक्त परिसंचरण कम गर्छ। त्यसकारण, बाहिर हल्का, खुकुलो फिटिंग सुती कपडा र घर भित्र ऊनी कपडा लगाउनुहोस्। चिसो लहरको समयमा, सकेसम्म घर भित्र रहनुहोस् र आवश्यक भएमा मात्र बाहिर यात्रा गर्नुहोस्। पौष्टिक आहार खानुहोस् र भिटामिन सी युक्त फलफूल र तरकारीहरू सहित आफ्नो शरीरको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता कायम राख्नुहोस्, र नियमित रूपमा तातो पेय पदार्थहरू पिउनुहोस्। वृद्धवृद्धा, शिशु र बालबालिकाहरू चिसो मौसमको प्रभावबाट बढी जोखिममा पर्ने भएकाले सकेसम्म उनीहरूको हेरचाह गर्नुहोस्। उनीहरूले टोपी, मफलर, मोजा, स्वेटर आदि लगाउनु पर्छ। आवश्यकता अनुसार कोठाको हीटर प्रयोग गर्नुहोस् र प्रयोग गर्दा पर्याप्त भेन्टिलेसन सुनिश्चित गर्नुहोस्। अत्यधिक चिसोबाट प्रभावित क्षेत्रहरूमा मालिस नगर्नुहोस्, किनकि यसले थप क्षति पुर्याउन सक्छ। चिसो लहरको समयमा अत्यधिक चिसोमा लामो समयसम्म सम्पर्कमा रहँदा छाला कडा र सुन्न हुन सक्छ। औंला/औँला, नाक र कान जस्ता शरीरका भागहरूमा रातो फोका देखा पर्न सक्छ। यदि शरीरको कुनै भाग मर्यो भने, छालाको रातो रंग कालो हुन सक्छ। यो धेरै खतरनाक छ र यसलाई ग्याङ्ग्रीन भनिन्छ। तुरुन्तै डाक्टरसँग परामर्श लिनुहोस्।
अन्ततः, चिसो मौसम आफैँ घातक होइन, तर बेवास्ता घातक हुन्छ । राज्य जिम्मेवार बन्नुपर्छ, समाज संवेदनशील हुनुपर्छ, र नागरिक सचेत रहनुपर्छ । जाडो प्रकृतिले दिएको चुनौती हो, तर स्वास्थ्य सुरक्षालाई प्राथमिकतामा राख्ने क्षमता हाम्रो आफ्नै हातमा छ । यस वर्षको जाडो अरू वर्षझैं दुर्बल समुदायका लागि पीडाको मौसम नबनोस्, जोगिन सकिने रोगका कारण अनावश्यक मृत्यु नहोस—यही चेतना, जिम्मेवारी र सामूहिक प्रयास आज सर्वाधिक आवश्यक छ ।
.gif)
प्रतिक्रिया थप्नुहोस्